Kemoterapi Hazırlama ve Uygulama

Teslim alınan flakonların dış yüzü ilaçla kirli olabilir; koliler kemoterapi eldiveniyle açılır. Hazırlama, dışarıya egzozlu ve negatif basınçlı bir odada, biyolojik güvenlik kabini ya da kapalı izolatör içinde yapılır. Hazırlayan, ASTM D6978 ile test edilmiş iki çift kemoterapi eldiveni, ilaç geçirgenliğine dayanıklı önlük, bone ve galoş giyer. USP <800>, dozaj formu izin veriyorsa hazırlamada kapalı sistem transfer cihazı (CSTD) kullanılmasını önerir; CSTD kabinin yerine geçmez. Hacimli eczanede dozlar kapalı kabinli robotik sistemle hazırlanabilir. Uygulama setinin havası, ilaç eklenmeden önce kabin içinde ilaçsız sıvıyla alınır.

Kaynak: USP <800> (resmi 1.12.2019, SSS Ocak 2026); Power LA, Coyne JW. ASHP, Am J Health Syst Pharm 2018;75:1996-2031 (PMID 30327293)

Hazırlanan dozun dış yüzü silinir, etiketlenir ve sızdırmaz bir plastik torbaya konur; servise kırılmaz, kapaklı ve temizlenebilir bir kapla götürülür. USP <800>, sıvı ya da antineoplastik tehlikeli ilacın pnömatik tüple gönderilmesine izin vermez. Taşıma sırasında bir dökülme kiti el altında olur. Işığa duyarlı ilaçta torba hazırlamadan hemen sonra opak kılıfla örtülür ve kılıf uygulama bitene kadar kalır; hangi ilacın korunacağını ürün bilgisi belirler. Örneğin dakarbazin PVC torbada gün ışığında 2 saat, folyoya sarılıyken 72 saat dayanıklı bulunmuş.

Kaynak: El Aatmani M ve ark. Am J Health Syst Pharm 2002;59:1351-1356 (PMID 12132562)

Cilt antisepsisinden sonra porta delici olmayan Huber uçlu iğneyle, septuma dik girilir. İğne uzunluğu portun derinliğine ve doku kalınlığına göre seçilir: kısa iğne septumu tam geçmeyebilir ve ilaç çevre dokuya kaçabilir. Kanatlar cilde düz yatar ve pansumanla sabitlenir. Kemoterapiden önce kan geri dönüşü görülür ve hat serum fizyolojikle yıkanır; geri dönüş yoksa uygulamaya geçmeden kateterin açıklığı değerlendirilir, bu adım vezikan ilaçta ayrıca önemlidir.

Kaynak: Sousa B ve ark. ESMO, Ann Oncol 2015;26 Suppl 5:v152-v168 (PMID 26314776)

Uygulayıcı iki çift kemoterapi eldiveni ve önlük giyer. USP <800>, dozaj formu izin veriyorsa antineoplastik ilacın uygulanmasında CSTD kullanılmasını zorunlu tutar. İlaç torbası, havası ilaçsız sıvıyla alınmış çok yollu sete kapalı bağlantıyla takılır; sıralı ilaçlar aynı erişimden verilir ve hasta başında ilaçlı hat havalandırılmaz. Işığa duyarlı ilacın torbası ve hattı örtülü kalır. İnfüzyon bitince hat ilaçsız sıvıyla yıkanır; set torbadan çıkarılmadan, bütün hâlde tehlikeli atığa atılır. CSTD ile yüzey kontaminasyonunun azaldığını gösteren çalışmalar var; personel sağlığına etkisine dair kanıt az ve kesinliği düşük.

Kaynak: Gurusamy KS ve ark. Cochrane 2018, CD012860 (PMID 29582940); Bartel SB ve ark. Am J Health Syst Pharm 2018;75:199-211 (PMID 29339374)

Bazı rejimlerde infüzyon evde sürer; örneğin FOLFOX ve FOLFIRI rejimlerinde 5-FU yaklaşık 46 saat elastomerik pompayla verilir. Pompa eczanede reçetedeki hacim ve akış hızına göre seçilip doldurulur; elastomerik hazne ilacı akış kısıtlayıcıdan sabit hızda geçirir, pil ve programlama gerekmez. Akış hızı sıcaklıktan, ilacın viskozitesinden ve pompanın hastaya göre yüksekliğinden etkilenir. Hasta ve yakınlarına sızıntıda ne yapacakları yazılı olarak anlatılır ve evde bir dökülme kiti bulunur. Biten pompa ve iğne hastanede ya da evde bakım ekibince çıkarılır ve tehlikeli atık olarak toplanır.

Kaynak: ONS, evde antineoplastik tedavi uygulaması tutum bildirgesi (2020, 2024 yeniden onay)

Dökülme kiti, tehlikeli ilacın hazırlandığı, taşındığı ve uygulandığı her yerde el altındadır. Alan işaretlenir; müdahale eden iki çift kemoterapi eldiveni ve önlük giyer, gerektiğinde göz ve solunum koruması kullanır. Sıvı emici pedle dıştan içe toplanır; yüzey sırasıyla inaktive edilir, ilaç kalıntısından arındırılır, deterjanla temizlenir ve gerekiyorsa dezenfekte edilir. Bütün malzeme sitotoksik atık kabına konur, dökülme kayda geçer. Türkiye'de sitotoksik ve sitostatik ilaç atığı tehlikeli atıktır (18 01 08*); sızdırmaz, kapaklı kaplarda toplanır ve lisanslı tesiste yakılır.

Kaynak: Avrupa Komisyonu, tehlikeli tıbbi ürünlerin işyerinde güvenli yönetimi kılavuzu, 2023 (doi 10.2767/052571); Atık Yönetimi Yönetmeliği, RG 29314, 2015, Ek-4