PEG Tüpü Bakımı: Evde Temizlik, Beslenme ve Acil Durumlar
PEG, karın cildinden mideye uzanan bir beslenme tüpüdür. [1][5] Tüp yerinden çıkarsa beklemeyin: beslemeyi durdurun, açıklığı temiz gazlı bezle örtün ve hemen hastaneye ulaşın. [2][7][12] Şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, bayılma ya da durmayan kanamada hemen 112'yi arayın. [16]
Bu rehber yetişkinler içindir. Hastalar ve evde bakım veren yakınlar için yazıldı. Çocuklardaki PEG bakımı kapsam dışındadır. Rehber genel bilgi verir. Kişiye özel talimat vermez. Tüpünüzün türü, takılma tarihiniz ve sağlık durumunuz bakımı değiştirebilir. Her zaman size verilen taburculuk planını izleyin.
PEG tüpü nedir, ne işe yarar?
PEG, endoskopi yardımıyla karın cildinden mideye yerleştirilen bir beslenme tüpüdür. Beslenme, sıvı ya da ilaç vermek için kullanılabilir. [1][5]
Tüp, karın cildindeki küçük bir açıklıktan mideye uzanır. Bu açıklığa stoma denir. Tüp ile stoma aynı şey değildir.
Tüpün dışarıda kalan parçası vardır. Mide içinde ise tüpü yerinde tutan bir iç sabitleyici bulunur. Dışarıda da bir dış sabitleyici durur. Bu parçaların şekli tüp modeline göre değişir.
Bu rehberde "tüp" kelimesi PEG tüpünü anlatır. "Sağlık ekibi" kelimesi sizi izleyen hekim, hemşire, diyetisyen ve eczacıyı anlatır.
PEG neden takılır, kimlere düşünülür?
PEG, ağızdan yeterli ve güvenli beslenemeyen bazı kişilerde beslenme yolu açmak için düşünülür. Kararı sağlık ekibi, sizinle birlikte verir. [1]
Kılavuz, ağızdan beslenmenin mümkün olmadığı ya da yetersiz kaldığı akut ve kronik hastalıkları sayar. Bazı bağırsak tıkanıklıklarında boşaltma amacıyla da düşünülebilir. [1]
Beslenme desteği kısa sürecekse başka bir seçenek vardır. Bir kılavuz, 4 haftadan kısa süreli ihtiyaçta burundan mideye uzanan geçici tüpü önerir. [1] Bir hastane sayfası ise PEG'i 2-3 haftadan uzun süre ağızdan beslenememe ile ilişkilendirir. [5] Kaynaklar arasında süre eşiği aynı değildir. Süre ve tüp yolunu sağlık ekibi sizin için değerlendirir.
PEG, yutma sorununun nedenini tedavi etmez. Yutma ya da beslenme sorunu olan herkese de uygun değildir. [1]
Kılavuz, ileri demansı olan ve yaşam beklentisi 30 günden kısa olan hastalarda PEG takılmamasını önerir. [1] Solunum ya da dolaşım dengesizliği ve yakın zamanda kanamalı ülser gibi durumlar da göreceli sakınca sayılır. [1] Bu nedenle karar, beklenen yarar, riskler, hastanın hedefleri ve diğer seçenekler birlikte değerlendirilerek verilir. [1]
PEG takılmadan önce neler bilmeliyim?
Açlık süresini ve ilaçlarınızı işlemi yapacak ekipten öğrenin. Bazı merkezler işlem öncesinde 6 saat açlık ister. Bu süre her merkezde aynı değildir. [8]
Kan sulandırıcı kullanımı kanama için bir risk etkenidir. [2] Kan sulandırıcı kullanıyorsanız işlemden önce ekibe mutlaka söyleyin. [2][8] İlacı kesme ya da sürdürme kararını ekip verir. Kendi kendinize kesmeyin. [2][8]
Pıhtılaşmayı etkileyen ilaçları (antiplatelet ilaçlar gibi) da aynı şekilde bildirin. Kan testi ve ilaç planı kişiye özel yapılır. [8]
Onam görüşmesinde işlem, olası riskler ve alternatifler anlatılır. [8] Sorularınızı bu görüşmede sorun.
PEG nasıl takılır, acır mı?
Sedasyon (sakinleştirici ilaçla uyuşukluk hali) ve cilde lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) uygulanabilir. [8] Sedasyonun derinliği ve yerleştirme tekniği merkeze ve hastaya göre değişir. [5][8]
Ağızdan ilerletilen endoskop mideyi görüntüler. Tüp, karın cildindeki küçük bir açıklıktan mideye yerleştirilir. [5][8]
Bir hastane işlemin yaklaşık 30 dakika sürdüğünü bildirir. [8] Hazırlık ve gözlem için hastanede daha uzun kalabilirsiniz. Süre kişiye ve merkeze göre değişir. [8]
PEG yerleştirmede kullanılan set hakkında bilgi için bakın: PEG yerleştirme seti. Hangi tekniğin ve setin kullanılacağına işlemi yapan ekip karar verir.
PEG takıldıktan sonra ilk günlerde neler olur?
İşlemden sonra bir süre boğazda hassasiyet, karında şişkinlik ya da tüp çevresinde ağrı olabilir. Bunlar birkaç gün sürebilir. [8][10] Her hastada görülmez. Şiddetli ya da artan ağrıyı ekibe bildirin. [8][10]
Beslenmeye ne zaman başlanacağını işlemi yapan ekip belirler. Bir kılavuz, sorunsuz geçen bir işlemden sonra 3-4 saat içinde beslenmeyi destekler. [2] Başka bir kılavuz, hastanın durumunun dengeli ve tüp konumunun doğrulanmış olmasını şart koşar. [3][4] Kendi başınıza saat ya da miktar belirlemeyin.
İlk 72 saat dikkat gerektirir. Sızıntı ya da beslerken veya yıkarken ağrı olursa tüpten hiçbir şey vermeyin. Şiddetli karın ağrısı, şişkinlik ya da yeni kanamada da aynısını yapın. Acil değerlendirme alın. [9][17]
PEG çevresi nasıl temizlenir, pansuman gerekir mi?
İlk günlerde pansuman ve temizliği taburculukta verilen plana göre yapın. İyileştikten sonra çevre genellikle su ve sabunla temizlenir, sonra iyice kurulanır. [3]
Bir kılavuz, ilk 5-7 gün alanın her gün izlenmesini ve temiz, kuru tutulmasını önerir. [3] Bu dönemde aseptik (mikropsuz) yara bakımı yapılır. [3] Sonraki dönemde temizlik sıklığını ekibiniz söyler.
Antiseptik, merhem ve pansuman gereksinimi merkeze, yaranın durumuna ve tüp türüne göre değişir. [3][6][7] Merkezler bu konuda farklı talimat verir.
Tüp çevresine krem, antibiyotikli merhem ya da pudrayı yalnızca sağlık ekibi önerdiyse uygulayın. Bunlar cildi tahriş edebilir. [6][7]
Dış sabitleyici cildi sıkıştırmamalıdır. [3][6] Sabitleyiciyi kendiniz gevşetmeyin ya da sıkmayın. Tüpün konumu ya da cilde baskısı değişirse sağlık ekibine danışın. [3][6]
Duş ve banyo zamanı da değişir. Bir merkez, stoma iyileştikten sonra, genellikle yaklaşık iki hafta içinde duş ya da banyoya izin verir. [11] Kendi tarihinizi taburculuk talimatınızdan öğrenin.
PEG tüpü döndürülür mü, hareket ettirilir mi?
Bu konuda merkezler farklı talimat verir. Size öğretilmediyse tüpü oynatmayın. Taburculuk planınızı izleyin. [3][8][11]
Bir kılavuz, iyileşmeden sonra, yaklaşık bir haftadan itibaren günlük döndürmeyi önerir. Haftada en az bir kez içeri doğru hareket ettirmeyi de önerir. [3] Bir hastane, üçgen sabitleyiciyi ilk 10-14 gün oynatmamayı, sonra haftalık döndürüp ilerletmeyi anlatır. [8] Başka bir hastane, 7-28. günler için günlük 360 derece döndürmeyi bildirir. [11]
İlk günlerde tüpü çekmek ya da oynatmak, tüpün yerinden çıkmasına yol açabilir. Tüpün modeli de önemlidir. Bazı tüplerde döndürme uygun değildir. Jejunal uzantılı tüp (PEG-J) döndürülmez. [3]
Bu hareketlerin amacı, iç sabitleyicinin mide duvarına gömülmesini (buried bumper) önlemektir. [3][8] Hareketleri yalnızca size öğretilen şekilde yapın. [3][8]
PEG ile nasıl beslenilir?
Beslenmeyi diyetisyenin ya da sağlık ekibinin yazılı planına göre yapın. Pozisyon, miktar, hız ve su gereksinimi bu plana bağlıdır. [11]
Bir hastane, besleme sırasında oturur ya da dik pozisyonda durmayı anlatır. Tüp besleme, sıvı ve ilaçtan önce ve sonra suyla yıkanır. [11] Miktar ve hız kişiye göre değişir.
Tüpten özel sıvı beslenme ürünü, su ve sıvı ilaç verilir. Katı ya da sıradan sıvılaştırılmış yiyecek verilmez. [11] Bir hastane sayfası ezilmiş yiyeceğe de yer verir. [5] Diğer hasta talimatlarıyla uyuşmadığı için ev yapımı ya da ezilmiş yiyeceği ekibiniz açıkça önermedikçe vermeyin. [5][11]
PEG ile ilaç verilir mi, tablet ezilebilir mi?
Bazı ilaçlar tüpten verilebilir. Her ilaç tüpten verilmeye uygun değildir. Eczacıya ya da sağlık ekibine sorun. [14][20]
Enterik kaplı ve bazı kontrollü salımlı tabletler ezilirse etkisi ya da güvenliği değişebilir. [14] Tableti ezmeden ya da kapsülü açmadan önce eczacıya sorun. İlacı kendiniz ezmeyin. [14]
İlaçlar tüpten verilirken tüp ilaçtan önce ve sonra yıkanır. Birden fazla ilaç ayrı ayrı verilir ve aralarda suyla yıkama yapılır. [13] Her ilaç arasındaki yıkama miktarını eczacı, hekim ya da beslenme ekibiyle doğrulayın. [13]
Bazı ilaçlar beslenmeyle etkileşir. Beslenmeye ara verilip verilmeyeceğini ve ne zaman yeniden başlanacağını ilaca göre ekibe sorun. [13][15] Bütün ilaçlar için tek bir bekleme süresi yoktur. [15]
PEG tüpü tıkanırsa ne yapmalıyım?
Tüp akmıyorsa önce kelepçeyi ve tüpteki kıvrılmaları kontrol edin. Size öğretilmişse ılık su ile nazik bir yıkama deneyin. Direnç ya da ağrı varsa zorlamayın. Sağlık ekibini arayın. [11][19]
Tıkanmayı önlemek için tüp, beslenme ve ilaçtan önce ve sonra suyla yıkanır. [11][19] Ilık su kullanın. Kaynar su kullanmayın. [11]
Tüpe tel, iğne ya da keskin bir cisim sokmayın. Aşırı güç uygulamayın. Merkezler tıkanıklığı açma yöntemi konusunda farklı yönergeler verir. Bu nedenle rehber evde tek bir yöntem önermez. [11][19]
PEG çevresinden akıntı gelmesi normal mi, ne zaman endişelenmeliyim?
İşlemden hemen sonra az miktarda berrak ya da saman renkli sızıntı görülebilir. Sızıntı artıyorsa ya da ağrı veya kanama eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir. [8]
Tüp çevresinden sıvı sızıyorsa tüpten beslemeyi durdurun. Hızla sağlık ekibine başvurun. [9]
Yeni ya da artan kızarıklık, şişlik, kötü kokulu akıntı, hassasiyet ya da ateş varsa aynı gün sağlık ekibine danışın. Bunlar enfeksiyon belirtisi olabilir. [6]
"Akıntı normaldir" diye beklemeyin. Akıntı artarsa ya da bu belirtilerle birlikte gelirse ekibinize haber verin. [8][9]
PEG tüpü yerinden çıkarsa ne yapmalıyım?
Beklemeyin. Beslemeyi durdurun, açıklığı temiz gazlı bezle örtün ve tüpü takan ekibe ya da hastaneye hemen ulaşın. Tüpü kendiniz geri takmayın. [7][12]
UYARI: Tüp çıktıysa kanal kısa sürede daralabilir.
Tüp yerinden çıkınca stoma yolu kısa sürede daralabilir ya da kapanabilir. Bir merkez, kanalın birkaç saat içinde kapanmaya başlayabileceğini bildirir. [12] Kapanma süresi kişiye ve stomanın yaşına göre değişir. Belirli bir saat söylemek doğru olmaz.
Yeni açılmış kanalda tüp yanlış yere takılabilir ve mide içeriği karın boşluğuna kaçabilir. [2][12] Kanalın olgunlaşması genellikle 4 haftaya kadar sürer. Kırılgan ve ek hastalığı olan kişilerde bu süre daha uzun olabilir. İlk 4 hafta tüp çıkarılmamalıdır. [2]
Tüpü evde değiştirmeyin. Eğitim almadıysanız tüpü kendiniz geri takmayın. [2][12]
Hangi belirtilerde 112'yi aramalıyım, hangisinde hastaneye gitmeliyim?
Şu belirtilerde hemen 112'yi arayın [16]:
- Şiddetli ya da artan karın ağrısı. [18]
- Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı. [18]
- Ciddi ya da durmayan kanama. [18]
- Bayılma ya da genel durumun hızla bozulması.
İşlemden sonraki ilk günlerde beslerken ağrı, dışarı sızıntı, şiddetli karın ağrısı ya da yeni kanama olursa beslemeyi durdurun. Acil değerlendirme alın. [9][17]
Tüp yerinden çıktıysa hemen hastaneye ulaşın. Ateş ve tüp çevresinde artan kızarıklık, şişlik ya da kötü kokulu akıntı varsa aynı gün sağlık ekibinizi arayın. [6]
Bu liste tanı koyma aracı değildir. Yeni ya da kötüleşen bir bulguda ekibinize başvurun.
Merkezler arasında hangi farklar var?
Türkiye'de erişkin PEG bakımı için ulusal, tek tip bir ev bakımı protokolü bu rehberin dayandığı kaynaklarda yer almıyor. Hastane belgelerinde temizlik, pansuman ve tüp hareketi talimatları farklıdır. Sizin merkezinizin talimatı bu rehberden önce gelir.
- İlk besleme. Bir kılavuz 3-4 saat içinde beslenmeyi destekler. [2] Bir hastane sayfası 4-6 saat beklemeyi ve önce su vermeyi anlatır. [5] Başlangıç planını işlemi yapan ekip belirler.
- İlk günlerde yara temizliği. Bir kılavuz ilk 5-7 gün aseptik bakım, sonra su ve sabun önerir. [3] Hastaneler antiseptik, pansuman ve duş zamanı konusunda farklı talimat verir. [3][6][7][11]
- Tüpü döndürme. Başlama zamanı 7. gün, 10-14. gün ya da ekibin söylediği güne göre değişir. Sıklık günlük ya da haftalıktır. [3][8][11]
- Besin türü. Bir sayfa ezilmiş yiyeceğe yer verir. Başka bir merkez yalnız özel sıvı ürün, su ve sıvı ilaç verilmesini söyler. [5][11]
- Tıkanıklığı açma. Merkezler farklı yöntemler anlatır. Aşırı güç ve tüpe cisim sokmak önerilmez. [11][19]
Hemşirenize sorabileceğiniz sorular
- Tüpüm hangi türde? Döndürülür mü, döndürülürse ne zaman ve nasıl?
- İlk günlerde pansumanı nasıl ve kaç günde bir yapmalıyım?
- Beslenme planım nedir? Miktar, hız ve su gereksinimim nedir?
- Kullandığım ilaçlardan hangileri tüpten verilebilir? Ezilebilir mi?
- Kan sulandırıcı kullanıyorsam işlem öncesinde ne yapmalıyım?
- Tüp tıkanırsa ya da yerinden çıkarsa kimi, hangi numaradan, gece ve hafta sonu nasıl arayacağım?
- Tüp çıkarsa hangi hastaneye gitmeliyim?
- Duş ya da banyo yapmak için ne zaman izin var?
- Tüp ne zaman değiştirilir ya da çıkarılır?
- Hangi belirtide aynı gün sizi aramalıyım?
Sık sorulan sorular
PEG tüpü nedir?
PEG, endoskopi yardımıyla karın cildinden mideye yerleştirilen bir beslenme tüpüdür. Ağızdan yeterli ve güvenli beslenemeyen bazı kişilerde beslenme desteği sağlar. [1][5]
PEG tüpü ne işe yarar, neden takılır?
Ağızdan beslenmenin mümkün olmadığı ya da yetersiz kaldığı durumlarda beslenme, sıvı ve ilaç vermek için kullanılır. [1] Karar, beklenen yarar ve risklere göre sağlık ekibi tarafından verilir. [1]
PEG tüpü nasıl takılır, acır mı?
Sedasyon ve cilde lokal anestezi uygulanabilir. Endoskop ağızdan mideye ilerletilir, tüp karın cildindeki küçük bir açıklıktan yerleştirilir. [5][8] İşlem sonrası birkaç gün hassasiyet olabilir. [8][10]
PEG bakımı nasıl yapılır, kaç günde bir yapılır?
İlk günlerde taburculuk planındaki pansuman ve temizliği izleyin. İyileştikten sonra çevre genellikle su ve sabunla temizlenip kurulanır. [3] İlk 5-7 gün alan her gün izlenir. [3] Sonraki dönemde sıklığı ekibiniz söyler. Krem ve merhemi yalnız ekip önerirse kullanın. [6][7]
PEG tüpü döndürülür mü?
Merkezlere göre değişir. Bir kılavuz yaklaşık bir hafta sonra günlük döndürmeyi önerir. [3] Bir hastane ilk 10-14 gün oynatmamayı söyler. [8] Size öğretilmediyse oynatmayın. Jejunal uzantılı tüp (PEG-J) döndürülmez. [3]
PEG tüpü ile nasıl beslenilir?
Beslenme, diyetisyenin ya da sağlık ekibinin yazılı planına göre yapılır. Oturur ya da dik pozisyonda durulur ve tüp beslemeden önce ve sonra suyla yıkanır. [11] Ev yapımı yiyecek ekip önermedikçe verilmez. [11]
PEG tüpünden ilaç verilir mi, tablet ezilir mi?
Bazı ilaçlar verilebilir. İlaç tüpten verilmeye uygun mu, eczacıya sorun. Enterik kaplı ve bazı kontrollü salımlı tabletler ezilmemelidir. [14][20]
PEG tüpü tıkanırsa ne yapmalıyım?
Kelepçeyi ve kıvrılmayı kontrol edin. Size öğretilmişse ılık suyla nazikçe yıkayın. Direnç ya da ağrı varsa zorlamayın ve sağlık ekibini arayın. [11][19]
PEG çevresinden akıntı gelirse ne yapmalıyım?
Erken dönemde az miktarda berrak sızıntı görülebilir. [8] Artan, kötü kokulu akıntı, ağrı, şişlik ya da ateş varsa aynı gün sağlık ekibine danışın. [6]
PEG tüpü yerinden çıkarsa ne yapmalıyım?
Beslemeyi durdurun, açıklığı temiz gazlı bezle örtün ve hemen hastaneye ya da tüpü takan ekibe ulaşın. Kanal kısa sürede daralabilir. Tüpü kendiniz geri takmayın. [2][7][12]
PEG tüpü nasıl çıkarılır, değişimi ne zaman yapılır?
Tüp yeni takıldıysa ilk 4 hafta çıkarılmamalıdır. [2] Tüpü evde kendiniz çıkarmayın ya da değiştirmeyin. Değişim kararını sağlık ekibiniz verir.
PEG ile duş alınabilir mi?
Bir merkez, stoma iyileştikten sonra, genellikle yaklaşık iki hafta içinde duş ya da banyoya izin verir. [11] İyileşme süresi değişir. Taburculuk talimatınızı izleyin. [11]
Bu rehber hakkında
Bu rehberi Melekırmak hazırladı. Kılavuzlara ve hasta bilgilendirme belgelerine dayanır. Hekiminizin ya da bakım ekibinizin önerisinin yerine geçmez. Melekırmak, bu rehberde anlatılan işlemlerde kullanılan bazı tıbbi malzemelerin Türkiye distribütörüdür.
Yayın tarihi:
Son güncelleme:
Kaynaklar
- 1. European Society of Gastrointestinal Endoscopy. Endoscopic management of enteral tubes in adult patients, Part 1: Definitions and indications. ESGE Guideline, 2021.
- 2. European Society of Gastrointestinal Endoscopy. Endoscopic management of enteral tubes in adult patients, Part 2: Peri- and post-procedural management. ESGE Guideline, 2021.
- 3. Bischoff SC ve ark. ESPEN guideline on home enteral nutrition. ESPEN, 2020.
- 4. Bischoff SC ve ark. ESPEN practical guideline: Home enteral nutrition. ESPEN, 2022.
- 5. Aydın Eğitim ve Araştırma Hastanesi. PEG (Perkütan Endoskopik Gastrostomi) Bakımı. 2018.
- 6. Ankara Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastaneleri. Taburculuk Sonrası Hasta ve Hasta Yakınları Bilgilendirme Broşürü. 2026.
- 7. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Tüple ve PEG ile Enteral Beslenme Bilgilendirmesi. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026. Çocuk hastanesi sayfası; yetişkin talimatı olarak ayrıca doğrulanmadı.
- 8. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. Gastrostomy (PEG) feeding: Making the decision. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 9. Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. Insertion of a gastrostomy tube. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 10. North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust. Percutaneous Endoscopic Gastrostomy (PEG). Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 11. North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust. PEG Discharge Advice. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 12. Kent Community Health NHS Foundation Trust. What to do if your gastrostomy feeding tube comes out. 2021, güncelleme 2026.
- 13. NHS Specialist Pharmacy Service. Administering a medicine through an enteral feeding tube. 2025, güncelleme 2026.
- 14. NHS Specialist Pharmacy Service. Checking if tablets can be crushed or capsules opened. 2025-2026.
- 15. NHS Specialist Pharmacy Service. Managing interactions between medicines and enteral feeds. 2025-2026.
- 16. T.C. Sağlık Bakanlığı, Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Yeni Nesil Acil Çağrı Merkezi Sistemi. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 17. West Suffolk NHS Foundation Trust. PEG booklet: Patient care at home. Yayın yılı sayfada yok, erişim 2026.
- 18. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. About the Placement of Your PEG or PEJ Tube for Feeding. Güncelleme 26 Mart 2026.
- 19. NHS Specialist Pharmacy Service. Preventing and managing enteral feeding tube blockages. 2025-2026.
- 20. NHS Specialist Pharmacy Service. Choosing medicines for enteral tube administration. 2025-2026.