Evde Kemoterapi Pompası Rehberi
Kemoterapi pompasıyla eve mi dönüyorsunuz? Pompanın pili, düğmesi, alarmı yok; kendi kendine çalışır, siz yalnız günde üç kez pompaya bakarsınız.
İnfüzyon, ilacın damardan yavaş yavaş verilmesidir.
Bu rehber geneldir. Hekiminizin ve hemşirenizin size söylediği her zaman önce gelir.
Hastanede
Eve geliş
Balonlu pompa nasıl çalışır?
Balonlu pompa, ilacı içindeki esnek balonun basıncıyla verir.
Balon kendini yavaşça sıkar, ilacı ince hortumdan vücudunuza iter. Pompa sessizdir, alarmı yoktur; bu yüzden ona arada siz bakarsınız. Hızı hastane ayarlar; değiştirmeye çalışmayın.
- Balon
- İlaç buradadır; verildikçe yavaş yavaş küçülür.
- Şeffaf gövde ve ml çizgileri
- Balonu korur. Üstündeki ml çizgileri ne kadar ilaç kaldığını gösterir. Çizgiler yalnız yaklaşık bilgi verir.
- Sarı gösterge
- Balonun üstündeki sarı halka; ortasında siyah bir çizgi var. Başta üst çizgilere yakındır. İlaç verildikçe çizgiler boyunca yavaş yavaş aşağı iner.
- Doldurma portu
- Hemşireniz pompayı buradan doldurur. Kapağı vardır; kapalı bırakın.
- Hortum
- İlacı taşıyan ince boru.
- Klemp
- Küçük mandal. Kapatınca akış durur.
- Filtre
- İlaçtaki çok küçük parçacıkları tutar.
- Hız parçası
- Hortumun içindeki çok ince borudur. İlacın hızını sabit tutar. Düğmesi yoktur, dışarıdan görünmez.
- Uç bağlantı
- Hortumu portunuza ya da PICC'nize bağlar.
Pompanız biraz farklı görünebilir. Hemşirenizden parçaları kendi pompanızda göstermesini isteyin.
Pompam çalışıyor mu? Pompa bitti mi?
Sarı gösterge ml çizgileri boyunca yavaş yavaş aşağı iniyorsa pompanız çalışıyordur.
Pompayı dik tutun ve sarı göstergenin ortasındaki siyah çizgiye bakın: hizasındaki çizgi, kalan ilacı yaklaşık gösterir. Başta üst çizgilere yakındır. Balon küçüldükçe yavaş yavaş aşağı iner.
İnişi dakikadan dakikaya görmezsiniz; sabahla akşam arasında görürsünüz. Sabah, öğle ve akşam bakmanız yeter. Gösterge en alta indiğinde ve balon ince, düz kaldığında pompa bitmiştir.
Gösterge beklenenden çok hızlı iniyorsa ya da birkaç saat sonra hiç inmemişse hastanenizi arayın.
Pompa ne zaman biter?
Pompa, hekiminizin tedaviniz için belirlediği sürede biter; bu süre tedaviye göre birkaç saatten birkaç güne kadar değişir.
Pompanızın ne zaman biteceğini hemşirenize sorun. Hemşireniz size bir zaman aralığı söylediyse o aralığa göre hareket edin.
Pompanızın ne zaman bitmesi gerektiğini hemşirenize sorun, telefon kartınıza yazın.
Bitiş saatini hesaplayın
Beklenen bitiş saatini görmek için iki kutuyu da doldurun.
Bu yalnız saate göre bir tahmindir. Asıl gösterge balonunuzdur. Yazdıklarınız yalnız bu cihazda kalır. Hiçbir yere gönderilmez.
Pompa söylenenden çok önce biterse ya da beklenen saatten çok sonra balon hâlâ doluysa hastanenizi arayın.
Gün içinde
Pompayı nasıl taşırım?
Pompayı size verilen çanta ya da kılıfta, aşağı yukarı bel hizasında taşıyın.
Yükseklik akışı değiştirir. Pompa hortumdaki hız parçasından çok yukarıdaysa ilaç daha hızlı, çok aşağıdaysa daha yavaş akar. Bu yüzden pompayı başınızın üstüne asmayın, yere de bırakmayın.
Hortum gevşek ve düz dursun; ayağınıza, kapı koluna takılmasın. Çekilirse kateteriniz yerinden oynayabilir. Hortumu cildinize nasıl bantlayacağınızı hemşireniz gösterebilir.
Pompayı sıkmayın, üstüne ağır bir şey koymayın. Makas, iğne gibi sivri eşyaları hortumdan uzak tutun; delinen hortumdan hava girebilir.
Kemoterapi pompasıyla duş alınır mı?
Evet, hemşireniz izin verirse. Pompa ve bağlantı yeri kuru kalmalıdır.
- Pompayı plastik bir torbaya koyun, torbayı duşun dışında, aşağı yukarı bel hizasında bir yere bırakın.
- Kateterin girdiği yeri ve sargıyı, hemşirenizin önerdiği su geçirmez örtüyle kapatın.
- El duşu kullanın, suyu bağlantı yerinden ve sargıdan uzağa tutun.
- Sargı ıslanırsa hastanenizi arayın.
Pompa takılıyken küvete girmeyin, yüzmeyin. Pompayı ve hortumu hiçbir zaman suya sokmayın.
Sabun, şampuan ya da alkol filtreye değmesin; filtre sızdırabilir. Emin değilseniz vücudunuzu ıslak bezle silmek güvenlidir.
Sıcak ve soğuk pompayı nasıl etkiler?
Sıcak ve soğuk akışı değiştirebilir; pompayı oda sıcaklığında tutun.
Pompanın hızı oda sıcaklığında ölçülmüştür. Pompayı doğrudan güneşten; ısıtıcı, soba ve kaloriferden; sıcak su torbası ve elektrikli battaniyeden uzak tutun. Sauna ve hamama girmeyin. Dondurucuya koymayın; hemşireniz söylemedikçe buzdolabına da koymayın.
Sıcaklık değişince şeffaf gövdenin içinde küçük su damlaları görebilirsiniz. Bu damlalar pompanın çalışmasını bozmaz.
Gece
Kemoterapi pompasıyla nasıl uyurum?
Pompayı yatakta yanınıza, örtünün üstüne koyun.
Pompa vücudunuzla aynı yükseklikte dursun. Hortum yatağın üstünde gevşek kalsın; boynunuza ya da kolunuza dolanmasın, yataktan sarkmasın. Pompanın ve hortumun üstüne yatmayın.
İlk gece çoğu kişi birkaç kez uyanıp pompaya bakar. Gerek yok; pompa siz uyurken de çalışır.
Bir şey ters giderse
Ne zaman 112'yi aramalıyım?
Nefesiniz daralırsa, göğsünüz ağrırsa, yüzünüz, dudağınız ya da diliniz şişerse, kanama durmazsa ya da bayılırsanız hemen 112'yi arayın.
Hastanemi ne zaman hemen aramalıyım?
Bunlardan birini görürseniz, gece de olsa hastanenizi hemen arayın.
- 38 °C ya da üstü ateş veya titreme
- kateterin girdiği yerde kızarıklık, şişlik, ağrı ya da ıslaklık
- kolda, omuzda ya da boyunda şişlik
- küçülmeyen ya da çok hızlı boşalan balon
- sızıntı ya da hortumun kopması
Hastanemi ara Hastanenizin numarasını bu telefona kaydedin
Bazı şeyler normaldir; aramanız gerekmez. Pompa ses çıkarmaz. Balon yavaş yavaş, ilk bir iki saatte biraz daha hızlı küçülür. Şeffaf gövdede küçük su damlaları olabilir. Pompa bittiğinde içinde az ilaç kalır.
Emin değilseniz arayın. Kimseyi rahatsız etmezsiniz. Hemşireniz aramanızı ister.
Pompa durmuş gibiyse ne yapmalıyım?
Önce klempe, hortuma ve pompanın yerine bakın.
- Klemp açık mı? Kapalıysa açın.
- Hortum kıvrılmış ya da sıkışmış mı? Hortumu pompadan vücudunuza kadar izleyip düzeltin.
- Pompa bel hizasında ve oda sıcaklığında mı? Değilse yerine alın.
Bundan sonra da balon küçülmüyorsa hastanenizi arayın. Pompayı açmaya, sıkmaya ya da hızlandırmaya çalışmayın.
Sızıntı olursa ne yapmalıyım?
Pompada, hortumda ya da bağlantı yerinde ıslaklık görürseniz önce klempi kapatın. Sızıntı nadir olur.
Klempi kapatın. Klemp, hortumdaki küçük mandaldır.
Islak yere dokunmadan önce eldiven giyin. Hastane size sızıntı paketi verdiyse onu kullanın.
Hastanenizi hemen arayın.
İlaç cildinize değerse bol su ve sabunla yıkayın. Gözünüze kaçarsa bol suyla yıkayın ve hastanenizi arayın.
Hortum (hat) çıkarsa ya da koparsa ne yapmalıyım?
Hemen klempi kapatın, sonra hastanenizi arayın.
Klempi hemen kapatın.
Vücudunuza bağlı açık ucu temiz bir gazlı bezle ya da bezle kapatın. Ucu yere değdirmeyin.
Parçaları kendiniz yeniden takmayın.
Hastanenizi hemen arayın.
Kateter yerinden çıktıysa geri itmeyin. Kanama varsa temiz bir bezle üstüne bastırın; kanama durmazsa 112'yi arayın.
Aramadan önce bunlar yanınızda olsun
- adınız, soyadınız ve doğum tarihiniz
- tedavinin kaçıncı günü olduğu, pompanın ne zaman takıldığı
- ne gördüğünüz: balon, hortum, sargı, ıslaklık
- ölçebiliyorsanız ateşiniz
- pompanın kendisi ve üstündeki etiket
Son gün
Kemoterapi pompası nasıl çıkarılır?
Pompayı çoğu zaman sağlık ekibiniz çıkarır. Ekibiniz size göstermediyse pompayı ve iğneyi kendiniz çıkarmayın.
- Balon tamamen söner: ilaç bitmiştir.
- Pompanın ne zaman ve nerede çıkarılacağını hastaneniz söyler.
- Pompayı hemşire çıkarır.
- Pompayı ev çöpüne atmayın. Hastaneye geri götürün ya da hemşirenizin söylediği gibi yapın.
Pompada ve hortumda her zaman az miktarda ilaç kalır. Bu normaldir.
Pompayı yeniden kullanmayın, yeniden doldurmayın. Pompa tek kullanımlıktır.
Yakınınız pompayla evde mi?
Pompaya birlikte bakıp sakin kalmanız en büyük yardımdır. Pompayı sürekli izlemeniz gerekmez.
Yatmadan önce ve sabah kalkınca birlikte bakın: klemp açık, hortum kıvrık değil, balon küçülüyor, bağlantı yeri kuru. Gece kalkıp bakmanız gerekmez. Küçük bir gece lambası, yakınınızı uyandırmadan pompayı görmenizi sağlar.
Evdekiler nelere dikkat etmeli?
İlacın bir kısmı idrar, dışkı ve kusmukla vücuttan atılır. Hemşirenizin söylediği süre boyunca evdekiler şunları yapsın.
- Hasta sifonu çekmeden önce klozet kapağını kapatsın.
- İdrar ya da kusmuk temizlerken eldiven giyin.
- Hastanın kirlenen giysi ve çarşaflarını diğer çamaşırlardan ayrı yıkayın.
- Hamile ya da emziren biri ilaca dokunmasın, sızıntıyı temizlemesin.
- Pompayı ve hortumu çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde tutun.
Sızıntı olursa yukarıdaki üç adımı izleyin
Kendinize de iyi bakın. Birine bakmak yorucudur; fırsat buldukça dinlenin, yardım isteyin. Sizin sorularınız da önemlidir; hemşire sizin için de oradadır.
Telefon kartım
Kartı hemşirenizle birlikte doldurun ve pompanın yanında saklayın.
Acil: 112
Bu sayfayı yazdırın, kartı elle doldurun.
Bu rehber hakkında
Bu rehberi Melekırmak hazırladı. Pompa üreticisinin kullanma kılavuzuna ve hastanelerin hasta broşürlerine dayanır.
Yayın tarihi:
Son güncelleme:
Kaynaklar
- Pompanın üretici kullanma kılavuzu (sağlık personeline yönelik).
- Velindre University NHS Trust: elastomerik pompayla eve dönüş
- UMC Utrecht: elastomerik pompa hasta broşürü
- Gloucestershire Hospitals NHS: taşınabilir pompayla kemoterapi